Zorg

Dementie Referentiearts (DRA)

Je kan een Dementie ReferentieArts in jouw ruime regio vinden op www.huisartsendementie.be.

Loop je als arts vast in de zorg bij een persoon met dementie?
Heb je als arts twijfels bij de (differentiaal) diagnose?
Bots je op onbegrepen gedrag of hardnekkig geweigerd ziekte-inzicht waar je geen weg mee weet?
Heb je als arts vragen over juridische of ethische aspecten rond dementiezorg?
Vraag je je af wie je kan betrekken in de ondersteuning van de mantelzorger?

Artsen kunnen een beroep doen op collega’s die een extra opleiding gevolgd hebben als Dementie ReferentieArts. Bovendien werken zij samen met dementie-experten van de Expertisecentra Dementie die geoefend zijn om niet medicamenteuze interventies maximaal en creatief in te zetten. Deze DRA’s staan klaar om andere artsen te adviseren en te ondersteunen bij de meer complexe zorg voor mensen met dementie en hun naasten.

De context

Vlaanderen en het Brusselse Gewest tellen momenteel ongeveer 150.000 mensen met dementie. Prognoses gaan ervan uit dat dit aantal tegen 2070 zal verdubbelen. Artsen zullen steeds meer in aanraking komen met complexe zorgvragen van mensen met dementie en hun mantelzorgers. In het kader van het pilootproject Dementie ReferentieArts startten in oktober 2023 honderd artsen de opleiding tot Dementie ReferentieArts (DRA). Vlaanderen wil zo bij de huidige en de toekomstige artsen op meer kennis over dementie inzetten. Het doel van de opleiding is om artsen handvaten te bieden om collega-artsen te ondersteunen bij het vroegtijdig herkennen van signalen van dementie, het stellen van de juiste (zorg-)diagnose en opvolging van complexe en veranderende zorgnoden. De opleiding werd uitgewerkt in samenwerking met het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen, het expertisedomein chronische zorg van Domus Medica en geëngageerde experten uit het veld. De opstartfase loopt van oktober 2024 tot en met augustus 2026 en kadert onder meer in het dementieplan van de Vlaamse overheid dat de rol van de huisarts in de vroegtijdige herkenning van signalen van dementie, de diagnose en zorgdiagnose, de behandeling en de opvolging van de patiënt benadrukt.

Rol van de Dementie ReferentieArts

Vanaf maart 2025 zitten de eerste Dementie ReferentieArtsen in het zadel. Zij werden geselecteerd uit de artsen die de opleiding volgden en worden in hun opstart begeleid door Domus Medica en het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen. De DRA is een huisarts, geriater, neuroloog of ouderenpsychiater die advies geeft aan collega-artsen die vastlopen op problemen met patiënten met dementie. De DRA is enerzijds een expert die medisch advies geeft aan de huisarts en anderzijds een netwerkexpert die kan aanwijzen welke andere zorg- of welzijnsprofessionals in de regio je kunnen ondersteunen, gesteund door het regionale Expertisecentrum Dementie of de Eerstelijnszone. Als derde rol beogen ze mee te werken met opleiding en sensibilisering van artsen en andere zorgactoren wanneer ze daartoe gevraagd worden.

Opleidingsprogramma Dementie ReferentieArts

Op dit moment wordt het opleidingsprogramma geüpdatet. Vanaf 1 mei 2026 is de DRA-opleiding opnieuw beschikbaar voor geïnteresseerde (huis)artsen.

INTERESSE IN HET VOLGEN VAN DE MODULES opnieuw vanaf 1/05/'26

Deze online opleiding bestaat uit 6 modules die als e-learning kunnen doorlopen worden. Ze richt zich naar huisartsen, ouderenpsychiaters, geriaters of neurologen met een interesse in dementie en goesting om een engagement op te nemen in de ondersteuning van collega-artsen in Vlaanderen en Brussel. In het programma komen volgende relevante thema’s aan bod:

epidemiologie
pathologie
zorgdiagnose
(niet)farmacologische benaderingen
palliatieve zorg
juridische en ethische aspecten
mantelzorgers en communicatie

De totale duur van de opleiding duurt ongeveer 24 uren. Je krijgt een unieke toegang (login) tot het leerplatform van het Expertisecentrum Dementie. Elke e-learning module kan gestart, gestopt en hervat worden op zelfgekozen momenten. Accreditatie voor artsen is voor 22 punten voorzien.

Contactpersoon

Voor vragen over de DRA’s kan je contact opnemen met dr. Joke Pauwelyn via mail.

Dementievriendelijk ziekenhuis

Ook in een ziekenhuis is warme, persoonsgerichte dementiezorg essentieel. Veel Vlaamse ziekenhuizen zijn volop bezig hun werkwijze af te stemmen op de noden en beleving van mensen met dementie en hun mantelzorgers.

De Expertisecentra Dementie schreven een inspiratiegids voor ziekenhuizen om hen te ondersteunen in hun zorg voor mensen met dementie.

De gids ‘Dementievriendelijk ziekenhuis’ vertelt je wat een dementievriendelijk ziekenhuis is en hoe je het in de praktijk vorm kan geven. Er is ook aandacht voor de continuïteit van zorg en begeleiding voor, tijdens en na het ziekenhuiscontact.

Een traumatische gebeurtenis

Voor veel mensen met dementie is een ziekenhuisopname beangstigend of zelfs traumatisch. Een ‘klassieke’ ziekenhuisomgeving is vaak niet afgestemd op hun behoeften. Het is een snelle, drukke en zeer taakgeoriënteerde setting, die ver af staat van de geborgenheid en vertrouwdheid die zij nodig hebben.

Pijlers van goede dementiezorg

De volgende pijlers kunnen je helpen bij het creëren van een dementievriendelijk ziekenhuis:

aandacht voor cognitieve screening, delier, pijn en ondervoeding
een dementievriendelijke inrichting
een sterk (zorg)team met dementie specifieke kennis
mantelzorgers als volwaardige partners in de zorg
persoonsgerichte zorg van voor opname tot na ontslag

Een blijvend engagement

Een dementievriendelijk ziekenhuis vraagt om een blijvend engagement om te werken aan persoonsgerichte zorg. Wij hebben hier samengewerkt met Alzheimer Liga Vlaanderen aan een geactualiseerde versie van de inspiratiegids ‘Dementievriendelijk ziekenhuis’. Bij de Alzheimer Liga Vlaanderen vind je een brochure over dit thema voor mantelzorgers van patiënten met dementie.

Wil jij ook jouw ziekenhuis dementievriendelijk maken?

De inspiratiegids kan je hierbij ondersteunen. Je kan deze hier downloaden of bestellen.

Voor de brochure over dementievriendelijk ziekenhuis voor mantelzorgers en mensen met dementie, contacteer de Alzheimer Liga Vlaanderen. 

Mantelzorg

Mantelzorg: onmisbaar in de dementiezorg

Bij de Expertisecentra Dementie zien we dagelijks de uitdagingen waar mantelzorgers voor staan. Van administratieve vragen en het combineren van zorg met werk of studie tot een gebrek aan erkenning.

We zien ook de warmte en betrokkenheid die mantelzorgers voelen. Gelukkig maar, want zij vormen een cruciale schakel in de Vlaamse dementiezorg. Dankzij hen kunnen mensen met dementie vaak langer thuis blijven wonen.

Om mantelzorgers te ondersteunen, hebben we voor professionele coaches die de psycho-educatiesessies geven aan mantelzorgers voor personen met dementie een psycho-educatieprogramma ontwikkeld, gebaseerd op Amerikaans onderzoek.

Wat houdt het psycho-educatieprogramma in?

Interesse

Bekijk alvast de inhoud op de website van ‘Dementie en nu’ van dit programma en kijk in de kalender waar en wanneer het georganiseerd wordt.

In 2021 organiseerden we samen met Cera een webinar over ‘Zorgen voor iemand met dementie’. Herbekijk het webinar.

Psycho-educatie

Psycho-educatie speelt een cruciale rol in de ondersteuning van mantelzorgers die zorgen voor mensen met dementie. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat deze vorm van training mantelzorgers essentiële kennis en vaardigheden biedt om beter om te gaan met de uitdagingen die de zorg en ondersteuning van een naaste met dementie met zich meebrengt.

In Vlaanderen ontwikkelde het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen met ondersteuning van de Alzheimer Liga Vlaanderen het psycho-educatiepakket ‘Dementie en nu’.

Dit werk is gebaseerd op het onderzoek van professor Mary Mittelman (New York University). Na 20 jaar toonde haar ondersteuningsprogramma aan dat personen met dementie ruim anderhalf jaar langer ‘zelfstandig’ thuis kunnen blijven met de juiste ondersteuning van mantelzorgers.

Door psycho-educatie leren mantelzorgers meer over:

effectieve communicatietechnieken met mensen met dementie
het ziekteproces van dementie en de te verwachten veranderingen
strategieën voor het omgaan met onbegrepen gedrag
waar ze gepaste hulp en ondersteuning vinden
zelfzorgtechnieken om burn-out te voorkomen
…

Deze kennis stelt mantelzorgers in staat om:

Uiteindelijk draagt psycho-educatie bij aan een betere levenskwaliteit voor zowel de mantelzorger als de persoon met dementie.

Je kan je als professionele zorgverlener bekwamen in het volgen van een opleiding tot ‘Dementie en nu-coach’. Deze opleiding organiseren we samen met Alzheimer Liga Vlaanderen jaarlijks in het najaar en is toegankelijk voor professionele zorgverleners verbonden aan een zorgorganisatie.

Meer informatie

Voor meer info ga naar www.dementieennu.info of contacteer secretariaat@dementie.be.

Referentiepersoon Dementie

Een Referentiepersoon dementie is een gespecialiseerde zorgprofessional die de kwaliteit van zorg en ondersteuning voor mensen met dementie en hun omgeving binnen de eigen organisatie verbetert. Referentiepersonen dementie geven ondersteuning, advies en coaching aan collega’s binnen de organisatie bij het ontwikkelen van een dementiezorgbeleid.

Opleiding en erkenning

Als Expertisecentrum Dementie Vlaanderen organiseren we jaarlijks een opleiding tot Referentiepersoon dementie, in samenwerking met de regionale Expertisecentra Dementie. De functie is erkend binnen woonzorgcentra en wordt volgens het Besluit van de Vlaamse Regering gefinancierd. Voor deelname aan de opleiding wordt motivatie, ervaring en betrokkenheid bij zorg voor mensen met dementie verwacht.

Verwachtingen voor deelnemers

De opleiding is niet vrijblijvend. Een informerende en sensibiliserende opdracht vraagt heel wat kennis, ervaring en vaardigheden. Je wordt als cursist gestimuleerd om de inzichten, vaardigheden en attitudes die tijdens de opleiding aan bod komen, meteen in de praktijk toe te passen. Je reflecteert op wat je hebt geleerd en neemt initiatief.

Verwachtingen voor organisaties

Van leidinggevenden en directie verwachten we dat:

de cursisten de functie na afloop van de opleiding kunnen opnemen en de nodige experimenten ruimte krijgen.
een passende functieomschrijving opgemaakt wordt.
de Referentiepersoon dementie een duidelijke plaats krijgt in het organogram.
de nodige randvoorwaarden gecreëerd worden.

Contactpersoon

Voor vragen over de functie en opleiding van Referentiepersonen dementie, kan je bij ons terecht.

Bekijk de opleiding Referentiepersoon dementie.

Wil je je laten inspireren? In de minidocumentaire ‘Samen Mens’ komen vijf inspirerende mensen aan het woord die persoonsgerichte zorg toepassen. Bekijk de video.

Zorgpad dementie

Het zorgpad dementie biedt een overzicht van methodes en hulpmiddelen. Het geeft helderheid over de stappen in het zorgproces. Het beschrijft de volgorde van hulpverlening voor mensen met dementie en de signalen wanneer hulp in te schakelen. Het doel is om richting te geven, aan te sporen tot hulp en samenwerking tussen hulpverleners te bevorderen.

Voor wie?

Het zorgpad dementie is voor zowel professionals als burgers. Ze zijn er voor iedereen met een zorg- of hulpvraag of voor diegenen die iemand kennen met (een vermoeden van) dementie of diagnose van dementie. Het is ook ideaal voor hulpverleners die hun cliënten willen begeleiden naar de juiste hulp.

Het zorgpad dementie Limburg is een schoolvoorbeeld en toont wat een zorgpad voor jou kan betekenen.

Lokaal of regionaal

Zorg- en hulpverleners en burgers ontwikkelden op lokaal of regionaal niveau de zorgpaden dementie in Vlaanderen.

iS ER een zorgpad dementie in jouw buurt?

In de regio van volgende Expertisecentra Dementie zijn er zorgpaden: