Dementie en...
Dementie en...
maaltijdgebeuren
De impact van dementie op het maaltijdgebeuren
Dementie kan het maaltijdgebeuren bemoeilijken. Voorbeelden hiervan zijn: moeite met slikken, verlies van eetlust of problemen met het herkennen van voedsel. Een goede maaltijd heeft echter een directe positieve invloed op de levenskwaliteit. Daarom is het belangrijk om aandacht te besteden aan alle aspecten van het maaltijdgebeuren.
Het belang van eten
Eten is meer dan alleen voeding. Het heeft ook psychologische, sociale, spirituele, culturele en medische waarde. Daarom spreken we over het ‘integrale maaltijdgebeuren’.
Met de juiste kennis, vaardigheden en houding kunnen we veel betekenen voor personen met dementie.
Optimalisatie van het maaltijdgebeuren bij personen met dementie
- Hoe kunnen we het maaltijdgebeuren bij personen met dementie verbeteren?
- Hoe bieden we voedsel aan? Hoe gaan we om met slikstoornissen?
- Wat is de invloed van de zorgverlener en de omgeving tijdens het eten?
Belangrijke aspecten van het maaltijdgebeuren
- De maaltijd (lekker, aangepast, gevarieerd)
- De omgeving (huiselijk, gezellig, leesbaar)
- De persoon met dementie (noden, behoeften, wensen)
Met de juiste kennis, vaardigheden en houding kunnen we hierin veel betekenen voor personen met dementie. De Expertisecentra Dementie ontwikkelden verschillende methoden om jou hierbij te ondersteunen. We bundelden onze kennis in het boek ‘Als eten een zorg wordt’.
Boek ‘Als eten een zorg wordt’
Dit boek zet het maaltijdgebeuren bij personen met dementie in al zijn facetten centraal. Het geeft een duidelijk beeld van de problematiek vanuit verschillende invalshoeken. Naast een theoretisch kader reikt het concrete handvatten aan voor situaties waarin het maaltijdgebeuren niet meer loopt zoals tevoren.
Het boek focust niet enkel op de persoon met dementie en zijn ziekteproces, maar kijkt ook naar de invloed van de omgeving en zorgverleners.
interesse
Wil je meer informatie over het maaltijdgebeuren bij mensen met dementie? Neem dan contact met ons op.
PERSONEN op jonge leeftijd
Dementie kan ook mensen onder de 65 jaar treffen, wat we dementie op jonge leeftijd noemen. Wereldwijd maken jonge personen met dementie waarschijnlijk tussen de 2 en 9% van het totaal aantal personen met dementie uit. In Vlaanderen schatten we het aantal mensen met dementie op jonge leeftijd op ongeveer 4.500 in Vlaanderen en Brussel.
Oorzaken en symptomen
De meest voorkomende vormen zijn de ziekte van Alzheimer, frontotemporale dementie en vasculaire dementie. Symptomen variëren van geheugenverlies tot gedragsveranderingen, taalmoeilijkheden en problemen met dagelijkse taken.
Impact op het dagelijkse leven
De impact van dementie op jonge leeftijd is enorm. Mensen met dementie op jonge leeftijd bevinden zich vaak midden in een actief leven met werk, gezin en sociale verplichtingen. Een diagnose kan leiden tot baan- en inkomensverlies, veranderende gezinsdynamiek en een gevoel van verloren identiteit. Ook voor partners en kinderen is de situatie zwaar, omdat zij vaak mantelzorgers worden, terwijl ze hun eigen leven proberen voort te zetten.
Specifieke zorg en ondersteuning
Zorg voor mensen met dementie op jonge leeftijd vereist een specifieke aanpak. Reguliere ouderenzorg voldoet vaak niet. Gespecialiseerde dagbesteding, aangepaste werkmogelijkheden en psychosociale ondersteuning voor het hele gezin zijn essentieel. Een vroege diagnose is cruciaal voor de juiste zorg en ondersteuning.
Erkenning en ondersteuning
In 2019 keurde de Vlaamse Regering een ministerieel besluit goed voor de erkenning van woongelegenheden met een bijzondere erkenning voor de zorg en ondersteuning van personen met dementie op jonge leeftijd. Momenteel hebben 23 woonzorgcentra in Vlaanderen deze erkenning en bieden zij zorg aan 200 personen met dementie op jonge leeftijd, met een capaciteit van 5 tot 12 woongelegenheden per centrum.
Meer informatie over dementie op jonge leeftijd
Website www.jongdementie.be
Het doel van dit platform is het samenbrengen van informatie over dementie op jonge leeftijd. Het platform maakt personen met (beginnende) dementie op jonge leeftijd, hun naasten en professionele hulpverleners wegwijs in het aanbod aan hulp- en dienstverlening in Vlaanderen en Brussel.
Het platform www.jongdementie.be werd door de Expertisecentra Dementie ontwikkeld. Dit gebeurde in samenwerking met personen met dementie op jonge leeftijd, mantelzorgers, professionals en verschillende partners waaronder Departement Zorg, Programma Innovatieve Overheidsopdrachten van VLAIO (Vlaamse overheid), UZ Brussel, Alzheimer Liga Vlaanderen en Statik. Bezoek de website.
E-learning ‘Handvaten in de praktijk voor mantelzorgers in de thuissituatie.’
Ga je graag op een interactieve manier aan de slag? Doorloop dan de e-learning ‘Jongdementie. Handvaten in de praktijk voor mantelzorgers in de thuissituatie.’ In deze e-learning staan we stil bij 10 vaak gestelde vragen. De e-learning is gevuld met informatie en adviezen. Je kan elk deel op je eigen tempo doorlopen en afdrukken.
Wens je meer informatie over deze e-learning?
Bekijk hier een korte video die je wat meer informatie geeft over deze e-learning.
Het boek ‘Dementie op jonge leeftijd’
Het boek ‘Dementie op jonge leeftijd’ van Annemie Janssens en prof. Marjolein de Vugt is een volledige gids voor jonge mensen met dementie, hun familie en hulpverleners die op zoek zijn naar een omvattend beeld bij dementie op jonge leeftijd. Verscheidene experten beschrijven elk aspect van het leven met dementie. Je vindt er heel wat persoonlijke getuigenissen, concrete tips en informatie in terug.
Het magazine ‘Jongdementie op de werkvloer’
Dementie op jonge leeftijd komt vaker voor op de werkvloer dan je denkt. Dit benadrukt de noodzaak voor een proactieve aanpak binnen bedrijven en organisaties. De Expertisecentra Dementie krijgen steeds meer vragen van mensen met een vermoeden van dementie op jonge leeftijd en hun naasten over hoe met deze uitdaging op de werkvloer om te gaan. Hoe herken je de signalen? Wat zijn de mogelijkheden om te blijven werken? Welke aanpassingen zijn haalbaar? Deze vragen zijn cruciaal voor betrokkenen, collega’s en leidinggevenden.
De Expertisecentra Dementie Orion en Memo hebben hun kennis in het magazine ‘Jongdementie op de werkvloer’ gebundeld. Dit magazine biedt handvaten en richtlijnen voor iedereen die met dementie op jonge leeftijd te maken heeft. Het richt zich niet alleen op de persoon zelf met dementie op jonge leeftijd en hun mantelzorgers, maar ook op collega’s, leidinggevenden, arbeidsartsen, (huis)artsen, vertrouwenspersonen en personeelsmedewerkers.
Het magazine ‘Jongdementie op de werkvloer’ kan je hier lezen en bestellen.
interesse
Wil je meer informatie over dementie op jonge leeftijd? Neem dan contact met ons op.
Seksualiteit en intimiteit
Seksualiteit en intimiteit zijn belangrijk, ook voor personen met dementie. Dementie beïnvloedt de seksualiteit en intimiteit van de persoon met dementie, zijn partner, familie en zorgverleners.
Mensen met dementie blijven zoeken naar intimiteit en verbinding. Dit kan op verschillende manieren. Tijdens het dementieproces verdienen naast intieme noden ook seksuele behoeften aandacht. Vaak weten de persoon met dementie, zijn partner, familie en hulpverleners niet hoe ze met seksualiteit en intimiteit moeten omgaan. Ze hebben ondersteuning nodig.
Kwaliteitsvolle zorg voor mensen met dementie betekent aandacht besteden aan alle levensaspecten, inclusief intimiteit en seksualiteit. Deze zorg is gebaseerd op deskundigheid en een duidelijke visie met bijhorend beleid.
De Expertisecentra Dementie ontwikkelden verschillende instrumenten om jou hierbij te helpen.
Boek ‘Als Amor de draad kwijtraakt’
Seksualiteit en intimiteit zijn onlosmakelijk verbonden met het leven. Deze begrippen zijn even dynamisch als het leven zelf: ze evolueren mee met de eigen, unieke levensloop en komen op verschillende manieren tot uiting.
Wat gebeurt er met seksualiteit en intimiteit als iemand met dementie wordt geconfronteerd? Wat als Amor de draad kwijtraakt? Welke impact heeft dit op de persoon met dementie en op zijn omgeving? En hoe kan kwaliteitsvolle hulpverlening hierop inspelen?
Dit boek maakt het kwetsbare taboeonderwerp bespreekbaar en geeft een dieper inzicht in de dynamiek van seksualiteit en intimiteit bij personen met dementie. Je kan het boek hier bestellen.
Educatief spelpakket ‘Minne & meer’
Voor seksualiteit en intimiteit is er geen houdbaarheidsdatum. Het heeft een plaats in een kwaliteitsvol leven, ook als je ouder en meer zorgbehoevend wordt en met dementie te maken krijgt.
Zorgverleners weten ze zich vaak geen houding te geven. Het onderwerp seksualiteit wordt weggelachen, geminimaliseerd, genegeerd of gezien als een probleem.
De Expertisecentra Dementie Paradox en Memo ontwikkelden het spel ‘Minne & meer’, een spelpakket om seksualiteit en intimiteit bij mensen met dementie bespreekbaar te maken en om zorgverleners daarin te ondersteunen. Het is ideaal om met groepen aan de slag te gaan.
Vanaf 1 september 2025 kan je een grote versie van het spel ontlenen bij:
- Expertisecentrum Dementie Broes in Brussel
- Expertisecentrum Dementie Contact in Limburg
- Expertisecentrum Dementie Memo in Vlaams-Brabant
- Expertisecentrum Dementie Orion in regio's Antwerpen en Mechelen
- Expertisecentrum Dementie Paradox in het westelijke gedeelte van Oost-Vlaanderen
- Expertisecentrum Dementie Tandem in de zorgregio Kempen
Opleiding tot Referentiepersoon Relaties, intimiteit, seksualiteit
Opleiding tot Referentiepersoon Relaties, Intimiteit, Seksualiteit in samenwerking met Aditi vzw, Sensoa, Odisee Hogeschool, Rainbowambassadors.
Trajectbegeleiding in functie van visie en beleid
Je kan altijd trajectbegeleiding aanvragen bij alle Expertisecentra Dementie.
Vorming op maat van jouw organisatie
Contacteer onze opleidingsverantwoordelijke.
Heb je meer informatie nodig, neem met ons contact op.
interesse
Wil je meer informatie over seksualiteit en intimiteit bij mensen met dementie? Neem dan contact met ons op.
Zinvolle dagbesteding
Wat is zinvolle dagbesteding?
Dementie vraagt om aanpassingen in de dagbesteding door de beperkingen die de aandoening met zich meebrengt. Het geven van structuur en planning kan voor alle betrokken partijen voor meer duidelijkheid zorgen. Het vinden van een zinvolle dagbesteding voor personen met dementie is vaak een uitdaging. Een zinvolle dagbesteding is dan ook iets persoonlijks. Waar de ene persoon rust in vindt, kan voor een andere net onrust creëren. Er zijn veel methodieken.
Hier vind je twee initiatieven:
Samen Lezen
‘Jouw verhaal telt’ bundelt het samen lezen in de ouderenzorg. Samen Lezen is een initiatief van Het Lezerscollectief. Samen Lezen kan als methodiek veel betekenen in de kwaliteitsvolle ouderenzorg en in het bijzonder voor personen met dementie. Het versterkt het leesplezier, maar ook het samenzijn en welbevinden. Het richt zich specifiek op woonzorgcentra, centra voor dagverzorging of dagopvang in Vlaanderen en Brussel.
Methodiek
Samen Lezen is een methodiek waarbij een leesbegeleider een kortverhaal voorleest. Nadien volgt meestal ook een gedicht. De deelnemers krijgen zelf ook de tekst, zodat ze tijdens het luisteren stil kunnen meelezen. Mensen moeten zelf niet kunnen lezen. De tekst wordt voor hen hardop voorgelezen.
De begeleider houdt op bepaalde momenten in het verhaal halt. Vanuit enkele open vragen of vanuit de stilte ontstaat een authentiek gesprek waarbij gedachten, associaties en gevoelens bij de tekst centraal staan. Teksten en verhalen roepen dikwijls sterke emoties en oude herinneringen op en helpen de luisteraars om zelf met hun verhaal te komen.
Poëzie doet het goed
Omdat de concentratie beperkt is, moet de tekst gebald zijn. Poëzie doet het vaak heel goed. Bij poëzie is het niet nodig om heel het verhaal te begrijpen.
Waar?
In tientallen Vlaamse woonzorgcentra wordt Samen Lezen al georganiseerd. Via leesgroepen komen groepen van maximaal 10 deelnemers samen op een gezellige plek met een tasje koffie en een koekje. De bewoners, ook mensen met dementie, beleven er plezier aan.
Word leesbegeleider
Wil je graag voorlezen voor personen met dementie? Het Lezerscollectief leidt een aantal leesbegeleiders op die naast de methodiek ook een aantal handvatten leren om met het Samen Lezen ook cultureel te verbinden. De 3-daagse opleiding staat open voor vrijwilligers en voor zorgprofessionals.
Wil je leesbegeleider worden, neem dan contact op met Het Lezerscollectief.
Samen lezen
Wil je er meer weten over JOUW VERHAAL TELT, lees meer op de website van Het Lezerscollectief, bekijk de video of stuur een mail naar Het Lezerscollectief.
Verjaardagskalender ‘Onvergetelijk!’
Het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen en Cera lanceerden samen de verjaardagskalender ‘Onvergetelijk! voor mantelzorgers en mensen met dementie. Het is een laagdrempelig hulpmiddel dat mantelzorgers informeert over diverse vormen van dagbesteding en ontspanning. Zorgen voor iemand met dementie kan uitdagend zijn. Deze kalender biedt elke week tips voor zinvolle en verbindende activiteiten.
Voor wie?
De verjaardagskalender is er voor iedereen met dementie, van beginnende tot gevorderde stadia en voor zowel voor jongere als oudere personen. De kalender inspireert 365 dagen lang met ideeën voor gezamenlijke activiteiten.
Met deze kalender kunnen mantelzorgers en mensen met dementie samen onvergetelijke momenten creëren, waardoor deze periode ondanks de gegeven omstandigheden een waardevolle ervaring wordt.
De verjaardagskalender is een initiatief van Cera in samenwerking met het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen.
verjaardagskalender 'onvergetelijk!'
Bekijk hier het filmpje van Mike die mantelzorger is van zijn vrouw Lieve.
Heb je als zorginstelling, organisatie of mantelzorger interesse in een verjaardagskalender? Bestel de kalender hier.