Wat ondersteunen we?
Wat ondersteunen we
Dementiebeleid
Naar een goed onderbouwd dementiebeleid
Het Vlaamse dementiebeleid richt zich op het verbeteren van de kwaliteit van leven voor mensen met dementie en hun naasten. Als partnerorganisatie, gemandateerd door de Vlaamse overheid, werkt het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen onderdelen uit van het Vlaamse Dementieplan. Hierbij besteden we aandacht aan zowel medische zorg als psychosociale ondersteuning, leef- en woonomstandigheden en de participatie van mensen met dementie.
Luisteren naar
Met de stem van mensen met dementie en hun naasten in ons achterhoofd, ontwikkelen we persoonsgerichte zorgmodellen. De individuele behoeften en wensen van de persoon met dementie en hun omgeving staan centraal.
Als Expertisecentrum Dementie Vlaanderen streven we naar een brede verspreiding van kennis over dementie. Zo zorgen we ervoor dat zorgverleners, beleidsmakers en het grote publiek beter geïnformeerd zijn over de complexiteit van dementie. Op deze manier ondersteunen we het beleid om van Vlaanderen een plek te maken waar mensen met dementie en hun naasten er gewoon bij horen.
Wil je weten waaruit het dementiebeleid in Vlaanderen bestaat? Lees dan het Vlaamse dementieplan.
Dementie referentie arts (DRA)
Vind een Dementie Referentie Artsin uw regio op www.huisartsendementie.be.
Loop je vast in de zorg bij een persoon met dementie? Heb je twijfels bij de volgende stap in de zorgdiagnose? Zit je met vragen over juridische of ethische aspecten van dementiezorg? Vraag je je af wie je nog meer kan betrekken in de ondersteuning van de mantelzorger? Professionals kunnen via de behandelende arts een beroep doen op een regionale Dementie Referentie Arts. Deze collega-artsen staan samen met dementiedeskundigen van de Expertisecentra Dementie klaar om zorgprofessionals te adviseren en te ondersteunen bij de complexe zorg voor mensen met dementie. Waar eigen interventies en het eigen netwerk niet volstaat komt het DRA-netwerk in beeld.
De context
Vlaanderen en het Brusselse Gewest tellen momenteel ongeveer 150.000 mensen met dementie. Prognoses gaan ervan uit dat dit aantal tegen 2070 zal verdubbelen. Artsen zullen steeds meer in aanraking komen met complexe zorgvragen van mensen met dementie en hun mantelzorgers.
In het kader van het pilootproject Dementie Referentie Arts startten in oktober 2023 100 artsen de opleiding tot Dementie Referentie Arts (DRA). Vlaanderen wil zo bij de huidige en de toekomstige artsen op meer kennis over dementie inzetten. Het doel van de opleiding is om artsen handvatten te bieden om collega-artsen te ondersteunen bij het vroegtijdig herkennen van signalen van dementie, het stellen van de juiste (zorg-)diagnose en de opvolging van complexe en veranderende zorgnoden. De opleiding werd uitgewerkt in samenwerking met het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen, de expertisegroep chronische zorg van Domus Medica en geëngageerde experten uit het veld.
De opstartfase kadert in het dementieplan 2021-2025 van de Vlaamse overheid dat de rol van de huisarts in de vroegtijdige herkenning van signalen van dementie, de ziekte- en zorgdiagnose, de behandeling en de opvolging van de patiënt benadrukt.
Rol van de Dementie Referentie Arts
Vanaf maart 2025 zitten de eerste Dementie Referentie Artsen in het zadel. Zij werden geselecteerd uit de artsen die de opleiding volgden en worden in hun opstart begeleid door Domus Medica en het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen.
De DRA is een huisarts, geriater, neuroloog of ouderenpsychiater die advies geeft aan collega-artsen en andere professionals die vastlopen op problemen met patiënten met dementie. De DRA is enerzijds een expert die medisch advies geeft aan de huisarts en het zorgteam rond de persoon met dementie en anderzijds een netwerkexpert die dankzij de samenwerking met de Expertisecentra Dementie of de Eerstelijnszone kan aanwijzen welke andere zorg- of welzijnsprofessionals in de regio het zorgteam kunnen ondersteunen.
Word Dementie Referentie Arts: opleidingsprogramma
De online-opleiding tot Dementie Referentie Arts richt zich naar huisartsen, ouderenpsychiaters, geriaters of neurologen met een interesse in dementie en goesting om een engagement op te nemen in de ondersteuning van collega-artsen en zorgverleners in de regio.
In het programma komen volgende relevante thema’s aan bod: epidemiologie, pathologie, zorgdiagnose, (niet)farmacologische benaderingen, palliatieve zorg, juridische en ethische aspecten, mantelzorgers en communicatie.
De totale duur van de opleiding duurt ongeveer 24 uren. Je krijgt een unieke toegang (login) tot het leerplatform van het Expertisecentrum Dementie. Elke e-learningmodule kan gestart, gestopt en hervat worden op zelfgekozen momenten. Accreditatie voor artsen is voor 22 punten voorzien.
Vanaf mei 2026 is een vierde geactualiseerde versie beschikbaar. Aankopen van de 6 modules kan je hier.
Heb je nog bijkomende vragen? Deze kan je stellen aan dr. Joke Pauwelyn (DRA-projectleider Expertisecentrum Dementie Vlaanderen) via joke.pauwelyn@dementie.be.
INTERESSE IN HET VOLGEN VAN DE MODULES opnieuw vanaf 1/05/'26
Kennisagenda
In Vlaanderen en internationaal wordt veel onderzoek gedaan naar dementie. Biomedisch onderzoek probeert de aandoening te begrijpen en zoekt naar medicijnen. Psychosociaal onderzoek richt zich op het verbeteren van de dementiezorg. Het Experticecentrum Dementie Vlaanderen volgt en legt nadruk op het psychosociale onderzoek om de resultaten in de dementiezorg toe te passen. Hiervoor zijn samenwerkingen tussen wetenschap en praktijk nodig.
Kruisbestuiving
Het vertalen van onderzoeksresultaten naar de praktijk is één ding. We willen ook praktijkvragen naar de wetenschap brengen. Daarom organiseren we focusgroepen met Referentiepersonen dementie, mantelzorgers en de Vlaamse werkgroep van mensen met dementie. De resultaten verschenen in onze Kennisagenda in 2015, 2022 en 2023. Onze Kennisagenda is als een boodschappenlijst voor de wetenschap.
Bekijk hier de Kennisagenda. De Kennisagenda bestaat ook in het Frans.
Oproep tot onderzoeksvoorstellen
Samen met Stichting Alzheimer Onderzoek lanceren we op regelmatige basis een oproep tot onderzoeksvoorstellen. Belgische onderzoekers kunnen dan voorstellen indienen op basis van onze top tien.
wetenschappelijk onderzoek
Wil je ook een wetenschappelijk onderzoek voorstellen? Heb je interesse, stuur ons een mail of mail naar Stichting Alzheimer Onderzoek.
kwaliteit
Als Expertisecentrum Dementie Vlaanderen streven we naar kwaliteit in dementiezorg. We focussen op de kwaliteit van leven, wonen en zorg voor mensen met dementie. Dit staat ook in onze visie.
Referentiekader dementie
Het Referentiekader dementie vormt de kern van onze aanpak. Het helpt ons de levenskwaliteit van mensen met dementie te verbeteren.
Het Referentiekader Dementie is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en praktijkervaring en zorgt als model voor een consistente en goed onderbouwde aanpak.
Zelf aan de slag met kwaliteit?
KWALITEITSMETING
METING VAN KWALITEIT VAN LEVEN, WONEN EN ZORG VAN BEWONERS MET COGNITIEVE AANDOENINGEN IN VLAAMSE WOONZORGCENTRA
Projectoverzicht
Een van onze belangrijkste initiatieven is het meten van de kwaliteit van leven, wonen en zorg in Vlaamse woonzorgcentra. We ontwikkelden een standaardprocedure om deze kwaliteit bij bewoners en hun naasten te meten. We rollen nu de observatiemeting via Qualidem verder uit voor alle woonzorgcentra die deze willen gebruiken. Woonzorgcentra kunnen zo bij een 20-tal bewoners met dementie de kwaliteit van leven wonen en zorg meten via een online tool die ongeveer 40 vragen bevat.
Literatuurstudie en instrumenten
Uit literatuuronderzoek blijkt dat het Qualidem-meetinstrument het meest geschikt is bij personen die niet meer in staat zijn om hun kwaliteit van leven via een interview aan te geven.
Online Platform
We ontwikkelden een innovatief online platform dat de Qualidem-observatielijst volledig integreert. Na zeven dagen van observatie vult de observator de vragenlijst in.
Van meting naar verbetering
Volgens het principe ‘meten is weten’ koppelen we de Qualidem-meting aan een reflectietool:
- Na het invullen van de vragenlijst ontvangt de gebruiker een reflectiedocument.
- De tool biedt concrete handvatten voor kwaliteitsverbetering.
- Na de meting ontvangt de deelnemende voorziening een gedetailleerd rapport met de resultaten via het VIKZ (Vlaams Instituut voor de Kwaliteit van Zorg).
Samenwerkingsverband
Dit project is een samenwerking tussen het Departement Zorg, Vlaams Instituut voor de Kwaliteit van Zorg, Vlaamse Ouderenraad en Expertisecentrum Dementie Vlaanderen.
Ons gemeenschappelijk doel is organisaties en teams ondersteunen bij het doorvoeren van kwaliteitsverbeteringen in de ouderenzorg.
Meer informatie
Voor verdere vragen of informatie over dit project, neem met ons contact op.
- Het Referentiekader Dementie ‘Ik, Jij, Samen MENS’: onze basis voor goede dementiezorg.
- ‘Iedereen Telt!’ is een begeleid verandertraject waarbij we als Expertisecentrum Dementie Vlaanderen voorzieningen begeleiden naar betere persoonsgerichte zorg voor mensen met dementie.
memorandum
Ons memorandum biedt richtlijnen voor het beleid rond dementiezorg aan ministers en leden van het Vlaams Parlement en de Kamer. Bij elke verkiezing actualiseren we dit document. De laatste versie, van september 2023, richt zich op de verkiezingen van juni 2024.
Gedeelde verantwoordelijkheid
De zorg voor mensen met dementie is een gedeelde verantwoordelijkheid. Mantelzorgers, zorgverleners en beleidsmakers spelen allemaal een cruciale rol. Het Vlaamse en Belgische beleid, evenals het lokaal beleid zijn essentieel in het verbeteren van de zorgkwaliteit voor mensen met dementie.
De Vlaamse minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin en de Belgische minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid zijn hoofdrolspelers. Zij beïnvloeden de zorgkwaliteit met budgetten, beleidsplannen en innovatieve projecten. Ook gemeentelijk beleid is belangrijk, bijvoorbeeld door zorgvoorzieningen en mantelzorgers te ondersteunen.
Ben je politiek actief? Lees ons memorandum en ga met ons in dialoog om de dementiezorg verder te verbeteren. Heb je contacten bij politieke partijen? Breng ons memorandum onder de aandacht en bespreek onze suggesties. Lees hier het memorandum.
Referentiekader dementie
Het Referentiekader Dementie vormt de kern van onze aanpak. Het helpt ons de levenskwaliteit van mensen met dementie te verbeteren. Het is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en praktijkervaring en zorgt als model voor een consistente en goed onderbouwde aanpak.
‘Samen mens, hier en nu’ geeft inzichten aan menswaardige en persoonsgerichte zorg voor mensen met dementie. Het is een uitnodiging om zorg weer te zien als relationeel, als iets wat samengedragen wordt: als individu, als team, als organisatie én als samenleving. In het geactualiseerde referentiekader staan de zorgrelatie en de fundamenten van kwaliteitsvolle dementiezorg centraal – gedragen door sterke relaties, een duidelijk DNA van de organisatie en concreet handelen in het ‘hier en nu’.
Referentiekader: een basiswerk
In 2018 publiceerde het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen ‘Ik, jij, samen mens’: een integraal Referentiekader Dementie voor kwaliteit van leven, wonen en zorg voor personen met dementie. De kracht van dit eerste werk lag in het samenbrengen van uiteenlopende theorieën en toepassingen in een helder en overzichtelijk kader.
Met ‘Samen mens, hier en nu’ is er een opvolger. Op die manier sluiten we nauwer aan bij de huidige realiteit van de zorgcontext die voortdurend in beweging is.
Een geactualiseerde versie
De sector staat onder toenemende druk door de vergrijzing, een groeiend personeelstekort en het stijgende aantal mensen met dementie. Nieuwe wetenschappelijke inzichten en ervaringen vanuit de praktijk inspireerden de auteurs tot een vervolg op dit basiswerk.
Het geactualiseerde referentiekader steunt op diverse kernwaarden die een praktisch kompas vormen voor reflectie, dialoog en verandering. Zo kan elke medewerker, ongeacht zijn functie, bijdragen aan mensgerichte en relationele zorg.
Voor wie?
Dit document richt zich tot alle betrokkenen bij de zorg en ondersteuning van mensen met dementie en hun mantelzorgers. Het richt zich tot thuiszorgdiensten, diverse woonvormen voor mensen met dementie en ziekenhuizen.
Co-creatie
Het boek is een co-creatie. De auteurs combineerden inzichten uit wetenschappelijke literatuur, visiedocumenten en richtlijnen met gesprekken met personen met dementie, mantelzorgers, zorgverleners en leidinggevenden.
Ondersteuningsvormen
We ondersteunen je bij het uitbouwen van een persoonsgerichte benadering. Het boek ‘Samen mens, hier en nu’ vormt de basis voor een waaier aan ondersteuningsvormen – filmpjes van getuigenissen en groeimeter – tot vormingen en intervisie. Ook kunnen we duurzaam met jullie aan de slag gaan in een verandertraject. Hierbij begeleidt een facilitator van een Expertisecentrum Dementie een kernteam in jullie organisatie.
Het boek ‘Samen mens, hier en nu’
het boek
‘Samen mens, hier en nu’ nodigt uit om opnieuw aandacht te hebben voor de basis van waar leven, wonen en zorg voor de persoon met dementie om draait: relatie en verbondenheid op het ritme van de persoon met dementie.
Je kan het boek doorbladeren of bestellen.
Vind je niet wat je zoekt?
Contacteer ons.
Vlaams dementieplan
Dementieplan 2021-2025
Het dementieplan 2021-2025 beschrijft de belangrijkste richtlijnen voor het beleid rondom dementiezorg in Vlaanderen. Het plan bevat strategische doelstellingen en acties om de zorg voor mensen met dementie en hun mantelzorgers te verbeteren.
Waarom een dementieplan?
In Vlaanderen wordt de bevolking steeds ouder, waardoor de kans op dementie toeneemt. Ongeveer één op de vijf mensen krijgt te maken met dementie. Daarom is goede ondersteuning voor mensen met dementie en hun mantelzorgers essentieel. Het plan benadrukt ook het belang van autonomie, participatie en persoonsgerichte zorg, zodat iedereen deel blijft uitmaken van de samenleving.
De zeven thema’s van het dementieplan
- Cijfers en voorspellingen: Het aantal mensen met dementie zal tegen 2070 verdubbelen door de vergrijzing.
- Belang van preventie: Tot 40% van de gevallen kan worden voorkomen met een gezonde levensstijl. Beweging en sociaal contact blijven belangrijk, zelfs als je dementie hebt.
- Kwaliteit van zorg: De zorg verschuift van een medisch model naar persoonsgerichte zorg, waarbij de persoon centraal staat. Het Referentiekader dementie biedt inspiratie voor deze aanpak. Referentiepersonen dementie en Dementie Referentieartsen (DRA) spelen een belangrijke rol.
- Genuanceerde beeldvorming: Het is belangrijk om een genuanceerd beeld van dementie te verspreiden. Je kunt betrouwbare informatie over de aandoening vinden op verschillende websites, waarbij dementie.be de centrale vindplaats is.
- Verbetering van mantelzorgondersteuning: Psycho-educatiepakketten, lotgenotencontact en buddywerkingen bieden steun aan mantelzorgers.
- Persoonsgerichte ondersteuning: De Vlaamse werkgroep voor mensen met dementie speelt een belangrijke rol in het benoemen van de mogelijkheden en talenten van mensen met dementie.
- Aandacht voor specifieke doelgroepen: mensen met jongdementie, mensen met een beperking en mensen met een migratieachtergrond zijn enkele specifieke doelgroepen.
Toekomstvisie
In 2026 komt er een nieuw dementieplan om voort te bouwen op de bestaande initiatieven en een langetermijnvisie te waarborgen.
Wil je meer weten over het dementieplan?
Lees onze samenvatting hier en het volledige dementieplan op de website van het Departement Zorg.